تاثير نماز بر اختلال شخصيت پارانوئيد ⁽¹⁾  

يا أيها الذين آمنوا اجتنبوا كثيرا من الظن ان بعض الظن اثم …

سوره مباركه حجرات ـ آيه 12

شايد بد نباشد شخصيت پارانوئيد را به شخصيت ظنين ترجمه نمائيم. چرا كه مبتلايان به اين اختلال، دچار سوء ظن عميق و عدم اعتماد نسبت به بسياري از اطرافيان خود مي­باشند. اين اختلال كه به طور شايعي در مردان بيش از زنها ديده مي­شود معمولا در اوايل جواني آغاز مي­گردد و در جامعه ما با عناوين مختلفي مثل بدبين، متعصب يا دل سياه ! و .. شناخته مي­شود.

مبتلايان به اين عارضه كارهاي اطرافيانشان را براي خود به شدت تحقير كننده يا تهديد آميز مي دانند و پيوسته نگران نوعي آسيب ديدن يا سوء استفاده از جانب ديگران هستند. اين افراد با اين كه به كرات، وفاداري و قابل اعتماد بودن دوستان و خويشاوندان خود را مورد ارزيابي و پرسش قرار مي­دهند، اما با اين وجود باز هم به دوستي و همراهي آنان شك دارند.

مسئله شايع در مورد مبتلايان به اين بيماري، شك و سوء ظن دائمي و بدون دليلي است كه در مورد وفاداري همسران خود به خرج مي­دهند و پيوسته در جستجوي شواهدي از خيانت همسران خود بر مي­آيند. بدين ترتيب رفتار آنها پيوسته در اطرافيانشان ترس و تعارض ايجاد مي كند و به طور كلي اين بيماران در زمينه كار و زندگي با ديگران دچار مشكلات هميشگي هستند و مسائل شغلي و زناشوئي فراواني برايشان ايجاد مي­شود. چرا كه آنها در بسياري از مسائل ساده و خوش خيم زندگي، نشانه­هايي از تحقير يا اهانت مي­يابند. مثلا: تصور مي­كنند كه فلان همسايه به قصد آزارشان ظرف زباله را دم در گذاشته است !؟! 

در مورد درمان اين بيماري دانش پزشكي چندان توفيقي نداشته است و چه بسا كه اين بيماری در تمام طول عمر فرد برطرف نشود، اما آيين اسلام كثير الظن بودن را نوعي گناه به حساب مي آورد و در واقع مهر تاييد بر بيمار بودن اين افراد مي­زند. پس مي­توان انتظار داشت هر دستور اسلامي از جمله نماز، كه گناه را از انسان دور مي­كند، در زدودن بيماري گناه آلود نيز موثر واقع شود .⁽²⁾

همانطور كه اشاره كرديم شروع اين اختلال در آغاز جواني مي­باشد، يعني زمانيكه چند سالي از وجوب فريضه نماز گذشته است و انسان نمازگزار سالهاست كه در نماز خود    الحمدلله رب العالمين گفته است و خداي را به بزرگي و احاطه كامل بر جهان و جهانيان ستوده است و بدين ترتيب اين باور را در وجود خويش ملكه ساخته است كه جهان را صاحبي است خدا نام، كه برگي بي اذن و اجازت او بر زمين نمي­افتد و با زمزمه مدام اياك نعبد و اياك نستعين بدين باور قلبي رسيده است كه همه كار خود، همه زندگي خود و همه هستي خودش را فقط به خدايي اينچنين قدرتمند بسپرد و از هيچ اتفاق ناگواري، نگران نباشد و نينديشد. تكرار اين باور عميق ايماني، بارها و بارها در طي شبانه روز، نمازگزار را بدانجا مي­رساند، كه حتي اگر در اطرافيان خود رفتاري را تهديد كننده يا تحقير آميز بيابد و يا به ظني در رابطه با همسر يا بستگان خود برسد، با تكيه بر همان نماز و ايمان، از سوء ظن گناه آلود بپرهيزد و حساب را با پروردگار منتقم و حضرت كرام الكاتبين اندازد.

به قول لسان الغیب:

كار خود گر به خدا بازگذاري حافظ                   اي بسا عيش كه با بخت خدا داده كني

هر چند كه به نظر مي­رسد در بعد پيشگيري، با توجه به آن كه سن شيوع و شروع اين اختلال در آغاز جواني و سالها پس از وجوب نماز است، بروز اين اختلال در نمازگزاران بسي غير قابل معمول تر از افراد تارك الصلوه باشد .

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1. مطالب علمي اين مقاله از ترجمه سيناپس كاپلان ـ سادوك جلد سوم صفحات 257 ـ 272 اقتباس شده است .

2. اشاره به اين نكته خالي از لطف نيست كه يك مزيت بسيار مهم براي بسياري از تعاليم و فرايض اجتماعي اسلام، از جمله نمازهاي جمعه و جماعت و همچنين آيين شكوهمند حج و حتي دستورهاي اقتصادي اسلام مثل خمس و زكات ، پروردن روح ( رحماء بينهم ) در ميان مسلمانان و فزوني بخشيدن مهر و محبت و در نتيجه دوري از سوء ظن و بدبيني نسبت به يكديگر مي­باشد .

 منبع : اینترنت