در علم پزشکی گروهی از بیماریها تحت عنوان بیماریهای روان – تنی⁽⁴⁾ وجود دارند که منشاء آنها افکار منفی و مشغله­های ذهنی مخرب هستند ولی تجلیات آن بصورت بیماری شدید در جسم تظاهر پیدا می­کند. گروه وسیعی از بیماریهای پوستی، اختلالات دستگاه گوارش، بیماریهای قلبی – عروقی، دردهای مزمن و تخریب­های بافتی( مثل آرتروز، دیابت و آرتریت روماتوئید) در این طبقه بندی جای می­گیرند. حتی پزشکان معتقدند که بسیاری از انواع سرطان نیز منشاء ذهنی و روانی دارند.

با این رویکرد، وقتی وجود تصاویر ذهنی و افکار منفی این چنین سبب بروز بیماری می­شود، آیا تغییر و تبدیل آنها به تصاویر مثبت و سازنده نمی­تواند بیماری را درمان کند؟

مسلماً چنین است و چنانکه می­بینیم روشهای طبابت روان – تنی با قدمتی چند هزار ساله اثر چشمگیری در درمان بیماریها دارند. این روشها با بهره­گیری از اثر متقابل ذهن و جسم، و بر اساس شیوه­های قدرتمند اثرگذاری عوامل فکری­، ذهنی و رفتاری بر سلامتی، به درمان بیماری می­پردازند.

شکل­گیری این روشها مبتنی بر اعتقاد به ارتباط ذهن و جسم و اهمیت ذهن در بهبود بیماری هاست که به بیش از 2000 سال پیش باز می­گردد. هیپوکراتس، 400 سال قبل از میلاد به نقش جنبه­های ذهنی و اخلاقی در درمان بیماریها اشاره می­کرد و باور داشت که درمان تنها زمانی موفقیت آمیز خواهد بود که نقش حالات بیمار، تاثیر محیط و عناصر درمانی طبیعی در نظر گرفته شود.

تجسم هدایت شده( تصویر سازی هدایت شده­ی ذهنی) یکی از شاخه­های طب روان – تنی است که به بیمار می­آموزد چگونه از نیروهای خود درمانی­اش برای حفظ و بازیابی سلامتی، کاهش استرس و افکار منفی استفاده کند. پایه گذاران و مدافعان این روش معتقدند تصاویر ذهنی، یک درمانگر بالقوه در وجود ما هستند که توان تسکین درد، تسریع روند بهبودی بیماری و بازیابی سلامتی را دارند. آنها معتقدند تصاویر ذهنی حتی بر پاسخ به درمانهای داروئی نیز اثر مستقیم دارند. با این وصف، اگر باور نداشته باشیم که داروئی بر ما اثر دارد، حتی در صورت مصرف آن بر ما بی اثر خواهد بود. عکس این قضیه نیز صادق است یعنی اعتقاد به تاثیر یک دارو یا روش بی­اثر و مشاهده­ی بهبود بیماری. همان چیزی که به آن اثر دارونما یا پلاسبو گفته می­شود و مؤید نقش ذهن بر درمان بیماریهاست.

دکتر هربرت بنسون استاد و محقق دانشگاه هاروارد و بنیان گذار موسسه طب روان – تنی در آمریکا، طی بیش از سی سال تحقیقات و کار بالینی، کارآئی روشهای فوق را به اثبات رسانده است. وی معتقد است که وجود تصویری از بهبودی در ذهن بیمار و درمانگر یا آنچه ما نام باور بر آن می­نهیم، عامل درمان بیماریها در %90-50 از موارد است. تحقیقات دانشگاهی و بالینی متعددی نیز در این زمینه به انجام رسیده­اند که ذیلاً به برخی از آنها اشاره می­کنیم.

1-      کاهش عوارض شیمی درمانی و افزابش توان مقابله در بیماران سرطانی – دانشگاه ایالتی اوهایو

2-      افزایش فعالیت سلولهای ایمنی موسوم به NKC (5) – دانمارک

3-      بهبود عملکرد نوتروفیلهای سیستم ایمنی  - دانشگاه ایالتی میشیگان

4-      کاهش تواتر ابتلا به زخمهای دهانی – دانشگاه علوم پزشکی Case Western ، اوهایو

5-      افزایش فعالیت سلولهای ایمنی ( NKC) در بیماران مبتلا به سرطانهای متاستاتیک

6-   تغییر در سیکل ماهیانه و کاهش علائم PMS (6) در زنان 21 تا 40 ساله – بیمارستام عمومی ماساچوست ، بوستون

نکته قابل توجه اینکه کلیه مشاهدات فوق پس از تصویر سازی ذهنی در مورد هدف مورد نظر بوقوع پیوسته­اند.

همانطور که قبلاً نیز اشاره شد گروه وسیعی از بیماریها شامل دردهای مفصلی، سندرم خستگی مزمن، فشار خون، بیماریهای قلبی – عروقی دردهای مزمن، ناباروری، سردردهای میگرنی، دیابت، سندرم پیش از قاعدگی (PMS)، و بیماریهای دستگاه گوارش، تحت تاثیر تجسم هدایت شده و ایجاد باور به بهبودی در بیمار، درمان پذیرند.

حتی در موارد ابتلاء به ایدز و سرطان نیز با افزایش فعالیت سیستم ایمنی می­توان به بالا بردن توان مقابله و کاهش علائم کمک کرد. گرچه که گزارشاتی از فروپاشی و ناپدید شدن توده­های بدخیم پس از تصویر سازی ذهنی فردی یا گروهی در مورد انهدام تومورهای سرطانی نیز در دست است.

بعنوان نمونه، چند سال قبل یک پسربچه آمریکائی به سرطان وخیم مغزی مبتلا شد. والدین او که نمی­خواستند نظریه پزشکان مبنی بر لاعلاج بودن بیماری پسرشان را بپذیرند او را به کلینیکی بردند که به موجب نوآوری­هایش در پزشکی شهرت داشت. پزشکان آن مرکز با تفهیم اثر ذهن در درمان بیماری به آن پسر بچه از او خواستند به هر شکلی که می­خواهد بیماری­اش را نابود کند. وی نیز نوعی بازی خیالی را در ذهنش ترتیب داد: سفینه­های فضائی دور سرش می­چرخیدند و به غده که آنرا گنده خاکستری می­نامید شلیک می­کردند. قرار شد او روزی چند ساعت به بازی بپردازد. بعد از گذشت چند ماه پسر به پدرش گفت: امروز که سوار سفینه شدم و در مغزم جستجو کردم اثری از غده ندیدم. جالب اینکه تصویر برداری از مغز نشان داد هیچ اثری از آن غده نیست و سلولهای سرطانی بدون بجا گذاشتن کوچکترین اثری ناپدید شده اند.(7)

ملاحظه می­شود که ذهن اثر قدرتمندی در شفای بیماریها دارد و به قول خانم لوئیز هی: ذهن انسان کلید سلامت اوست. او که خود مبتلا به بیماری سرطان وخیم بود توانسته با همین روش بیماری­اش را درمان کند. این نویدی است برای بیماران و آن دسته از مبتلایانی که در آستانه­ی نا امیدی قرار دارند. باشد که با بکار گیری توانمندی عظیم ذهن، گام موثری در بازیابی سلامتی و بهبود بیماریشان بردارند.

 پی نوشت :

4) Psycho-Somatic Disease

5) Natural Killer Cells

6) Pre-Menopausal Syndrome

7) مجله علوم باطنی شماره 2

تالیف: پ . ک